Hisse kanıtı

Hisse kanıtı (PoS), Ethereum ve yeni blok zincirlerin büyük çoğunluğunun işlem sırasını belirlemek için kullandığı mutabakat mekanizmasıdır; Bitcoin’in hâlâ kullandığı iş kanıtı modelinin yerini almıştır.

Temel fikir: doğrulayıcılar stake olarak kripto para kilitler (Ethereum doğrulayıcısı başına şu anda 32 ETH). Protokol, yeni blokları önermek ve onaylamak üzere stake oranıyla ağırlıklı olarak sözde rastgele doğrulayıcılar seçer. Doğrulayıcılar dürüst katılım karşılığında ücret ve protokol ödülleri kazanır. Hile girişiminde bulunan doğrulayıcılar (çift blok imzalama, uzun süre çevrimdışı kalma) stake’lerinin bir kısmını ya da tamamını kaybeder — “slashing.”

Güvenlik argümanı: zinciri bozmak isteyen bir saldırgan, doğrulayıcı seçimini domine edecek kadar stake biriktirmelidir (canlılık saldırıları için yaklaşık 1/3, güvenlik saldırıları için 2/3). Yüksek piyasa değerli bir zincirde bu kadar stake edinmek son derece pahalıdır ve saldırı başladığı anda stake’in değeri kendisi çöker — saldırgan kendini cezalandırmış olur.

İş kanıtıyla karşılaştırıldığında PoS:

• Çok daha az enerji kullanır. Ethereum’un enerji tüketimi Eylül 2022’de PoW’dan PoS’a geçişin ardından yaklaşık %99,95 oranında düştü.
• Daha düşük donanım engeli vardır. Doğrulayıcı sıradan bir bilgisayardır; PoW ASIC çiftlikleri gerektirir.
• Farklı biçimde merkezileşir. PoW, ucuz elektrik bölgelerinde yoğunlaşır. PoS, büyük stake tutan balinaları (ya da bunu bir araya toplayan staking havuzlarını) ön plana çıkarır.
• Protokol içi cezalar sağlar. Slashing yalnızca PoS’un gerçek anlamda uygulayabildiği bir özelliktir; PoW’da hileciler sadece geçerli blok kazanamaz.

2026 itibarıyla başlıca PoS zincirleri: Ethereum (birleşme sonrası), Cardano, Solana, Polkadot, Cosmos, Tezos, Avalanche ve 2022 sonrasında kurulan hemen tüm yeni L1’ler. Bitcoin, kanonik PoW savunucusu olarak kalmaya devam etmektedir.

Likit staking ve merkezileşme endişesi: Ethereum’un 32 ETH eşiği çoğu kullanıcı için bireysel doğrulamayı erişilemez kılıyor; bu nedenle “likit staking” protokolleri (Lido, Rocket Pool, EigenLayer) küçük mevduatları doğrulayıcılarda havuzlamak ve işlem görülebilir makbuzlar (stETH, rETH) ihraç etmek amacıyla ortaya çıktı. Kolaylık gerçek olsa da sonuç merkezileşmedir: 2025 itibarıyla yalnızca Lido, stake edilen tüm ETH’nin yaklaşık %30’unu kontrol ediyordu. Bu, modern PoS’taki en çok tartışılan risktir; herhangi bir staking sağlayıcısı blok kesinliğini durdurmak için gereken %33 eşiğini geçerse zincir o operatöre karşı güvenlik güvencesini yitirir. Ethereum’un uzun vadeli yol haritası (tek slot kesinliği, dağıtık doğrulayıcı teknolojisi) engeli düşürmeyi ve merkezileşmeyi tersine çevirmeyi amaçlamaktadır.

“Hiçbir şey riskli değil” itirazı — teorik bir sorun, artık çözüldü: erken PoS önerileri, doğrulayıcıların rakip çatallarda çelişkili blokları imzalamaları durumunda cezalandırılmadığı için eleştiriliyordu; “oyunda deri olmadan” doğrulayıcılar ödül şansını en üst düzeye çıkarmak için her çatalı rasyonel biçimde imzalayabilirdi. Modern PoS tasarımları bunu slashing ile çözer: aynı yükseklikte iki blok imzalamak, doğrulayıcının stake’inin büyük bölümünü ya da tamamını yok eden slash edilebilir bir suçtur. Ceza, “her şeyi imzala” stratejisini beklenen değer açısından kârsız kılar; bu da PoW’un enerji maliyetlerinden bedavaya elde ettiği yakınsama özelliklerini yeniden sağlar. PoW karşılaştırması için kripto madenciliğinin gerçekte nasıl çalıştığına bakın. Kaynak: Ethereum Vakfı — Birleşme.